Met het project ‘houtig erfgoed leeft’ willen we de bomen en struiken die een dorpsgemeenschap kenmerken opnieuw een centrale plek geven in die gemeenschap. Op die manier willen we dit erfgoed de aandacht geven die het verdiend en het bewaren voor de toekomst. Het project speelt dus in op twee kernthema’s van Leader, namelijk landschap en biodiversiteit én levende dorpen. Het beslaat drie verschillende gemeentes, namelijk Holsbeek, Rotselaar en Tremelo. Door het op te zetten als koepelproject kan er sterk ingezet worden op kennis- en expertisedeling tussen de gemeenten en kunnen er heel wat zaken op een groter schaalniveau worden getrokken (bijv. gezamenlijke aanbesteding boomverzorger). Het project valt op te delen in een aantal onderdelen die op grote lijnen samen vallen met de doelstellingen zoals die eerder zijn besproken:
De opmaak van een beheertechnische inventaris van het houtig erfgoed.
- Tremelo: hier staat deze al het verste. Via de basisinventaris van het houtig erfgoed heeft RLNH een herinventarisatie gedaan. Daarbij werd voor elk houtig erfgoedelement een beheerfiche gemaakt, waarin dit element wordt beschreven, de beheertoestand wordt ingeschat en beheeradvies wordt gegeven.
- Holsbeek: voor deze gemeente bestaat dus enkel een lijst van houtige erfgoedelementen, gemaakt door een student. Deze lijst is nog niet helemaal afgeklopt in samenspraak met het gemeentebestuur. Ze vormt echter een goede basis om een herinventarisatie te doen, met het oog op de opmaak van de beheerfiches.
- Rotselaar: in deze gemeente ligt er nog het meeste werk op de plank en moet er nog van nul gestart worden. Alle hiervoor genoemde stappen moeten hier dus nog gezet worden.
Voor de gemeente vertalen we dit in een algemeen beheeroverzicht. De private eigenaars krijgen via de gemeente ook de beheerfiche van hun boom/bomen en/of struiken bezorgd.
Het uitwerken van een goed beheer voor de meest urgente houtig-erfgoedelementen.
Dat gaat enerzijds over de opmaak van boombeheerplannen. Voor zeer oude bomen of dreven is soms eerst een grondig onderzoek nodig van de toestand van de boom/bomen vooraleer er ingegrepen wordt. Het beheer gebeurt dan in een aantal gevallen gefaseerd. Zo’n plan wordt door een specialist opgemaakt, namelijk een gediplomeerd boomverzorger. Eenmaal dat het plan klaar is of in het geval dat er geen boomplan nodig is, kan zo’n boomverzorger onmiddellijk aan de slag gaan. De meest urgente en waardevolle bomen zouden we in het kader van dit project op die manier willen behouden voor de toekomst.
Voor particuliere eigenaars willen we natuurlijk ook zorgen dat er het nodige beheer kan worden uitgevoerd. Daarom zullen we een groepsaankoop of raamcontract organiseren waarvan geïnteresseerde eigenaars van houtig erfgoed gebruik van kunnen maken. De bedoeling is drempelverlagend te werken en te zorgen dat zij gebruik kunnen maken van een kwalitatieve dienstverlening.
Oprichten van een knotteam voor Noord-Hageland.
Een knotteam is een groep van vrijwilligers die vooral knotwilgen gaan knotten, d.w.z. periodiek de takken wegsnoeien zodat deze nadien opnieuw kunnen uitschieten. Op die manier krijg je de typische groeivorm van een stam met bovenaan een grote verdikking, de knot en dan de takken. Via een knotteam wordt opnieuw de drempel verlaagd tot een goed beheer van dit type van houtig erfgoed. In principe kost het immers niets voor de eigenaar om zijn/haar bomen op deze manier te laten knotten. De vrijwilliger voert het werk immers uit in ruil voor het hout. Aangezien het toch een werk is dat met de nodige kennis en voorzichtigheid moet worden uitgevoerd, zorgt RLNH voor een opleiding van de knotters. Zij zorgt ook voor een verzekering. Het knotteam en de knoteigenaar komt via het platform ‘goedgeknot.be’ met elkaar in contact. Dit is een website die bij al een aantal regionale landschappen gebruikt wordt, maar in Noord-Hageland niet. Het knotteam zal in eerste instantie actief zijn in de betrokken gemeenten, maar de werking kan nadien uitgebreid worden naar alle gemeenten van het regionaal landschap.
Het grote publiek betrekken bij het houtig erfgoed.
Houtig erfgoed is door haar definitie al iets dat te midden van de mensen is terug te v inden is. Mensen hebben in het verleden om allerlei redenen bomen aangeplant: welkomstbomen, om grenzen aan te duiden, langs kapellen, dreven, … Dergelijke bomen hebben vaak een heel verhaal. De huidige dorpsbewoner leven naast dit houtig erfgoed, zien en waarderen dat ook vaak, maar kennen niet altijd de daarmee verbonden verhalen. Het is de bedoeling om de inwoners van de gemeenten opnieuw vertrouwd te maken met het houtig erfgoed dat in hun omgeving staan, maar ook met een deel van de verhalen die hiermee verbonden zijn. Dat doen we door twee zaken, enerzijds door in elke gemeente een ‘boom van het dorp’-verkiezing te organiseren in elke gemeente, anderzijds door een groot bomenfeest te organiseren. Hiervoor zullen we ook samenwerken met plaatselijke verenigingen.
Houtig erfgoed, ook wel ‘Houtige Beplantingen met Erfgoedwaardeproject’ genoemd, zijn beplantingen die kenmerkend zijn voor het werk van de mens of van de natuur of van beiden samen. Het gaat om bomen en struiken met een historische, ethische of volkskundige waarde. Met het project ‘Houtig Erfgoed Leeft’ willen we dit levend erfgoed weer ten midden van de mensen brengen. Concreet heeft het project heeft een drievoudige doelstelling
- Een beheertechnische inventaris maken van het houtig erfgoed in de betrokken gemeenten. In de gemeenten Tremelo heeft Intergemeentelijke Onroerend Erfgoeddienst WinAr in het verleden al een inventaris gemaakt, in Holsbeek is er al een eerste grondige scan gebeurd. Beide inventarissen zijn echter gericht op het louter vastleggen wat er aan houtig erfgoed in een gemeente aanwezig is en ze doen geen uitspraken over de toestand van de bomen of struiken. In Tremelo heeft RLNH aan de hand van de inventaris van WinAr wel een herinventarisatie gedaan met het oog op toestand van de bomen en struiken en het aangewezen beheer. Dit gebeurde binnen een ander project. Het is de bedoeling om zo’n herinventarisatie ook in Holsbeek uit te voeren. In Rotselaar bestaat er op dit moment nog helemaal niets en moet dus nog zowel de basis- als de beheertechnische inventaris opgemaakt worden. Het is de bedoeling om beide in een inventarisronde op te maken.
- Achterstallig beheer of grondige beheeranalyse uitvoeren: eenmaal dat de inventaris is opgemaakt, weten welke bomen en struiken in een goede toestand verkeren en welke extra aandacht nodig hebben. Op basis hiervan kan de gemeente aan de slag. Het is de bedoeling dat de meest waardevolle bomen of struiken die ‘zorg’ nodig hebben, aangepakt worden. Hiervoor wordt beroep gedaan op professionele boomverzorgers. Die zorg kan eruit bestaan dat de boom gesnoeid wordt, dat er veiligheidsankers in worden opgemaakt, maar ook dat er voor bepaalde hele waardevolle bomen een boombeheerplan wordt opgemaakt. Voor bomen die zich niet op het publiek domein bevinden wordt de eigenaars vanuit de gemeente een boomfiche bezorgd, met daarin info over hun boom en de toestand waarin deze zich bevindt. Dit zal op zo’n manier gebeuren dat eigenaars zich bewust worden van de waarde van hun houtig eigendom. Voor die bomen die extra zorg nodig hebben, zullen de eigenaars de kans krijgen om mee in een groepsaankoop boomverzorging te stappen.
- Knotteam oprichten: een knotteam is een groep vrijwilligers die bomen gaan knotten in ruil voor het hout. Ze worden met eigenaars van knotbomen in contact gebracht via het webplatform goedgeknot.be. Omdat het voor het behoud van dit type houtig erfgoed belangrijk is dat de bomen op regelmatig geknot worden, willen we in Noord-Hageland ook een knotteam oprichten. In heel wat regionale landschappen in Vlaanderen bestaan dergelijke teams al. De vrijwilligers krijgen dan een opleiding rond het veilig knotten of EHBO en RLNH zorgt voor een verzekering. Op die manier wordt de drempel voor eigenaars om hun bomen te laten knotten lager.
- Houtig erfgoed = levende geschiedenis: We willen de aandacht van de inwoners van de deelnemende gemeenten opnieuw vestigen op de vele bijzondere bomen en struiken die er in hun omgeving zijn terug te vinden. Dit doen we door een belangrijk publieksluik aan ons project toe te voegen, namelijk via een verkiezing van de ‘boom van het dorp’ en via een echt bomenfeest.
Rotselaar, Holsbeek, Tremelo
Provincieplein 1
3010 Leuven
België