Context en probleemstelling:
Door de globalisering verspreiden zich de laatste decennia meer en meer uitheemse plant- en diersoorten in onze streken. Een kleine minderheid van die soorten wordt ‘invasief’ genoemd, omdat ze een negatieve impact hebben op landbouw, natuur, gezondheid en/of infrastructuur. Deze soorten zijn dan ook bedreigend voor de biodiversiteit: zij ‘concurreren’ de inheemse soorten weg.
Sinds 2015 geldt een Europese verordening voor exotenbeheer, met een drietrapsaanpak: (1) preventie, (2) snel opsporen en ingrijpen en (3) beheren en terugdringen.
De eerste stap, preventie, behoort tot de basiswerking van Regionaal Landschap Zuid-Hageland: met het jaarlijks aanbieden (via behaagjetuin.be) en (uitsluitend) aanplanten van streekeigen soorten met het label ‘Plant van Hier’ bieden we een alternatief voor uitheemse planten dat de biodiversiteit kan herstellen en versterken.
In 2016 richtte Regionaal Landschap Zuid-Hageland voor haar gemeenten een ‘Loket Onderhoud Buitengebied’ (LOB) op, een aanspreek- en coördinatiepunt voor gemeenten dat met sociale economiebedrijven aan landschapsontwikkeling en -beheer doet. Dat landschapsbeheer is, volgens de visie van het regionaal landschap, gericht op het versterken van de biodiversiteit en de natuurverbindingen in het landschap, de lees- en beleefbaarheid van het landschap en het uitwisselen van kennis rond duurzaam landschapsbeheer.
Gemeenten contacteren het LOB meer en meer met vragen over exotenbeheer, met name over ‘Japanse duizendknoop’ (als verzamelnaam voor de Japanse, de Boheemse en de Sachalinse duizendknoop). Japanse duizendknoop is een plantensoort die oorspronkelijk uit Oost-Azië komt. Ze werd als tuinplant in Europa ingevoerd en belandde zo in onze wegbermen en natuurgebieden. Daar brengt ze de natuurlijke plantengroei, de zichtbaarheid en de stabiliteit in het gedrang. De soort is bijzonder hardnekkig omdat ze sterke wortelstokken maakt die moeilijk te verwijderen zijn. Verwijderde wortelstokken kunnen bovendien opnieuw uitschieten en elders problemen veroorzaken. Zo kan grondverzet bijvoorbeeld leiden tot nieuwe haarden. De bestrijding van de duizendknoop is met andere woorden een stevige uitdaging. De invasieve exoot heeft een enorme veerkracht tegen herbiciden en andere traditionele bestrijdingsmethoden. Tijd dus om met dit project stappen 2 en 3 van de Europese verordening op te nemen in Zuid-Hageland. We focussen in dit project op Japanse duizendknoop, maar nemen ook andere plantenexoten mee, zoals Amerikaanse vogelkers, reuzenberenklauw en fluweelboom. Na 2,5 jaren inventariseren, beheren, opleiden en evalueren van verschillende methoden neemt het LOB de nazorg over.
De doelstellingen van dit project zijn het indijken van de verspreiding van invasieve exoten door inventarisatie, sensibilisatie van diverse doelgroepen en gerichte (pesticidevrije, werkbare en betaalbare) bestrijding:
- Inventariseren van de verspreiding van een brede waaier van invasieve en potentieel invasieve soorten in de negen gemeenten van Zuid-Hageland, met een focus op een vijf- à tiental soorten die een probleem vormen op het openbaar domein in Zuid-Hageland.
- Kennisdelen, informeren en opleiden:
- Informeren van aangelanden en inwoners om uitbreiding te voorkomen, bv. met QR-plaatjes waar men meer informatie kan vinden en artikels in gemeentelijke infobladen, websites, sociale media, landschapskrant …
- Opleiden van gemeentelijke groenarbeiders, aannemers (maai- en grondwerken) en werknemers van maatwerkbedrijven: het is belangrijk de planten te herkennen, op de hoogte te zijn van het verspreidingsrisico en beheermethoden correct toe te passen;
- Informatie-uitwisseling met experten en betrokkenen uit andere regio’s (binnen en buiten de provincie) - Verschillende beheermethoden toepassen, monitoren en evalueren na 2.5 jaren. Hiervoor selecteren we een aantal zichtbare locaties op basis van locaties waar de exoten de grootste bedreiging voor biodiversiteit vormen, waar de kans op verdere verspreiding het grootste is en op basis van de haalbaarheid van de bestrijding. Er zijn reeds verschillende beheermethoden gekend en uitgetest, waarvan we de resultaten mee opvolgen om zo tot geschikte beheervoorstellen in onze streek te komen. We ontwikkelen een beheeraanpak op maat van de soort en de omvang van de verspreiding, inclusief monitoring van de beheerresultaten. In geval van Japanse duizendknoop mikken we er bijvoorbeeld op om kleinere haarden volledig uit te roeien, en grotere haarden in te dijken. Het LOB garandeert de verdere opvolging achteraf.
Hoegaarden, Linter, Boutersem, Tienen, Kortenaken, Geetbets, Landen, Glabbeek, Zoutleeuw
Provincieplein 1
3010 Leuven
België