Kleine landschapselementen (KLE’s) zijn onlosmakelijk verweven met het karakter en streekidentiteit van het Waasland, zoals de populierenrijen rond bolle akkers, dreven in de polders, de vele knotwilgen, poelen en hoekputten. Ze maken al eeuwenlang deel uit van ons landschap en vormen een groenblauw netwerk, dat toelaat dat functies als landbouw, natuur, recreëren… met elkaar verbonden worden. De ‘groene’ elementen in dit netwerk zijn de heggen, houtkanten, struweeltjes en (knot-)bomenrijen, die we onder de noemer ‘houtkanten’ vatten.
Houtkanten leveren ons een brede waaier aan ecosysteemdiensten: het weerbaarder maken van ons landschap tegen klimaatverandering, het reguleren van de waterhuishouding, het vastleggen van koolstof,… Bovenal ondersteunen ze de biodiversiteit: KLE’s verbinden natuurgebieden en vormen een habitat en corridor voor fauna en flora.
Hoewel de voordelen van houtkanten inmiddels breed erkend worden, ze goed beschermd zijn en er verschillende subsidiemogelijkheden zijn voor aanleg en beheer, staat het houtkantennetwerk nog steeds onder druk. Hierdoor verliezen we niet enkel biodiversiteit en tal van ecosysteemdiensten, maar ook landschappelijke cultuurhistorie. Er lopen in Vlaanderen intussen grootschalige initiatieven om het tij te proberen keren (cf. lancering Houtkantenplan, het Regionaal Klimaatadaptieplan Waasland, het Lokaal Energie en Klimaatpact).
Met dit LEADER project Wase Houtkanten werken we aan meer en betere houtkanten in de open ruimte door lokale besturen en actoren te engageren en te activeren. Bestaande houtkanten worden in kaart gebracht en een gepast beheer uitgestippeld, verdwenen houtkanten hersteld en nieuwe aangeplant.
De overkoepelende doelstelling in het project is: Investeren in de ontwikkeling van open ruimte ifv klimaatadaptatie en -mitigatie en beschermen van biodiversiteit. Wij dragen bij aan deze doelstelling door het KLE-netwerk te versterken via de taken in onze werkpakketten. Concreet stellen we binnen dit project de volgende projectdoelstellingen:
Doelstelling 0: Een gedragen visie ‘hoe opwaarderen KLE-netwerk’ ontwikkelen.
We ontwikkelen een gebruiksvriendelijke en uitvoeringsgerichte methodiek voor een gedragen landschapsvisie op vlak van aanplant, beheer en herstel van houtkanten, in het buitengebied, rekening houdend met de eigenheid van de gemeenten en hun lokale actoren.
Doelstelling 1: Het bestaande netwerk van KLE in de drie deelnemende gemeenten versterken.
Een logische eerste stap om deze doelstelling te behalen is het in kaart brengen van het huidige netwerk én een beheer op maat uitwerken. KLE die beheerd worden, hebben immers een grotere kans om duurzaam (in de tijd) behouden te blijven, gezien ze iets kunnen opbrengen voor de eigenaar. We gaan hier concreet mee aan de slag in Werkpakket 1 en leveren:
- Een digitale kaart (GIS) van alle KLE in de focusgebieden in de drie gemeenten;
- Een beheerplan voor de bestaande openbare KLE (i.e. op grond van de gemeente) in de drie focusgebieden.
Naast het bestaande netwerk te versterken door dit duurzaam te gaan beheren, zullen we door nieuwe KLE aan te planten het netwerk uitbreiden en dus nog extra gaan versterken. Dit realiseren we in Werkpakket 2 en 3. We voorzien:
- Per deelgebied de opmaak van een kansenkaart met de mogelijke kansen en potenties voor nieuwe aanplantingen
- De aanleg van 1 km aan nieuwe houtkanten;
- Het ‘tot leven wekken’ van een verdwenen houtkanten.
Doelstelling 2: Draagvlak verhogen bij de gemeenten, inwoners en landbouwers voor het versterken van het KLE-netwerk.
- Via het participatief traject dat we doorlopen met de stuurgroepen tijdens dit project en met ons partnerschap (WP0), verwachten we dat we het draagvlak voor het versterken van het KLE-netwerk zullen verhogen bij alle betrokkenen.
- Door de organisatie van de publieke plantactie (WP2), waarbij we een verdwenen houtkanten opnieuw tot leven wekken, brengen we een verhaal voor het brede publiek dat inzoomt op de cultuurhistorische waarde van KLE in ons landschap. We verwachten dat de deelnemers, en ook de lezers van de berichten in de pers (die naar aanleiding van de plantactie zullen verschijnen), zich aangetrokken zullen voelen tot het herstellen van KLE in ‘hun’ landschap: KLE bepalen onze streekidentiteit, dit spreekt aan. Dit concept zullen we ook gebruiken als verhaallijn in het filmpje dat we gaan maken (WP4). We gaan dit ruim verspreiden via onze eigen kanalen, maar ook via de leden in de stuurgroep die dit naar hun achterban kunnen verspreiden.
- Tijdens de volledige projecttermijn zullen we geregeld via onze eigen kanalen (WP4) communiceren over de waarde van KLE (biodiversiteitsinsteek, het leveren van ecosysteemdiensten, het weerbaarder maken van ons landbouwlandschap). We organiseren tijdens het project ook een aantal activiteiten (demonstratiemoment, slotevenement) waar we inzetten op de voordelen van het versterken van het KLE-netwerk in de kijker zetten.
Doelstelling 3: Voortrekkersrol van lokale besturen in het versterken van het KLE-netwerk mee vorm geven en in de kijker
Om het KLE-netwerk in ons landschap te versterken, hebben we extra KLE nodig op zowel de openbare gronden als op de private stukken. Lokale besturen en landbouwers vormen hier zeer belangrijke actoren. In dit project gaan we aan de slag dankzij een gedragen landschapsvisie binnen de drie deelnemende gemeenten (WP0), en gaan we 1 km extra houtkant realiseren (WP3). Wellicht gaan we vooral op de openbare gronden aanplanten, in overeenstemming met de gemeenten. Door deze aanpak illustreren we mooi welke rol gemeenten (in samenwerking met adviesverlenende organisaties) kunnen nemen als ‘voortrekkers’ van het versterken van het KLE-netwerk.
Beveren-Waas, Sint-Gillis-Waas, Stekene
Charles De Kerchovelaan 189
9000 Gent
België